EĞİTİMİn tarihsel temelleri ve TÜrk eğİTİm tariHİ


download 104.65 Kb.
jenengEĞİTİMİn tarihsel temelleri ve TÜrk eğİTİm tariHİ
KoleksiDokumen
a.kabeh-ngerti.com > Astronomi > Dokumen
Eğitim Bilimine Giriş” Ders Notları

Öğr. Gör. Osman ALBAYRAK

Rize- 2016

EĞİTİMİN TARİHSEL TEMELLERİ ve TÜRK EĞİTİM TARİHİ

Tarih, milletlerin geçmişte oluşturdukları medeniyetlerini, kültürlerini, siyasal ve ekonomik birikimlerini ve savaşlarını ve diğer olaylarını yer ve zaman göstererek inceleyen bilimdir.

Tarih, diğer bir çok bilimde olduğu gibi eğitim bilimleri içinde geçmişte bu konuda neler olup bittiğini anlatması bakımından önemlidir. Tarih, eğitimimiz için, kendimizi algılayabilmemiz için; yalnızca geçmişimizi değil, günümüzde olup bitenleri anlayabilmemiz için önem taşır.

Eğitimin geçmişini incelemek eğitim tarihinin işidir. Eğitimin tarihsel tabanında ve dayanaklarında bizzat eğitim biliminin geçirdiği değişim ve gelişmelerin de önemli bir yeri vardır. Bunun için eğitim, tarihsel tabanı olan önemli bir kurumdur.

EĞİTİM AÇISINDAN TARİH BİLGİSİNİN ÖNEMİ
Tarih: “Aklını kullanma yoluyla çevresini anlatma ve onu etkilemek için yaptığı savaşların ya da insanın geçmişteki davranış ve çabalarıyla ile ilgili bir bilim dalıdır.

Kısaca tarih bilgisinin eğitime katkısını şöyle sıralarız.


  1. Ulusal tarih bilgisi edinme

  2. İnsanlık tarih bilgisi edinme

  3. Tarih bilinci kazanma ve sosyokültürel değişim sürecini kavrama

  4. Tarihsel düşünme yeteneği kazanma




  1. EĞİTİMDE TARİHSEL DÖNEMLER


Eğitimde tarihsel dönemler ele alınırken doğu ve batı medeniyetlerini bir birinden ayırmak gerekir. Zira aynı çağda hem doğu , hem batıda eğitim açısından farklılıklara rastlanmaktadır.
Dünya eğitim tarihi , dönemler halinde şu şekilde ele alınabilir;
1.1 ANTİK ÇAĞ MEDENİYETLERİNDE EĞİTİM


  1. SÜMERLER ‘DE EĞİTİM (MÖ 4000 - MÖ 2000)




  • Tarihte bilinen ilk yerleşik toplumdur. Yazıyı, yılın 365 gün olduğunu, mevsimleri ilk kez bulan, kent devletlerini kuran, çömlek tekerleği, geometri ve matematiği, hukuku, mitoloji ve edebiyatı, sözlüğü (Sümerceden Akadca ve Samiceye) bulup yapan ve kullanan bir halktır.

  • İlk okuma ve ders kitaplarını hazırladılar.

  • Uygarlık ve tarih Sümer’le başlar dense yeridir

  • Öğretmenin geçiminden öğrenciler sorumluydu. Her öğrenci öğretmene belli bir miktar para verirdi.




  1. PERSLERDE EĞİTİM




  • Bugünkü İran medeniyetinin temelini oluşturur.

  • İlk posta teşkilatını kurdular.

  • Eski İran'da (M.Ö 900-360) eğitim laiklik ve ulusal birlik üzerine kurulmuştur.

  • Kamu yararı her değerin üstündedir.

  • Baba çocuğunu istediği gibi yetiştirebilirdi.

  • Okul kralın sarayının yanındadır ve adı "Genel Eğitim Evi"dir.

  • Çocuklar adil, iradeli, savaşçı, ölçülü ve büyüklerine saygılı olmalı, açlığa, soğuğa, acıya dayanmalı, ok, kılıç kullanmalı, iyi ata binmeliydi. Öğrenciler Genel Eğitim Evi'nde bunları kazanırlardı.

  • İran eğitim sisteminde “beden eğitimi” dersi çok önemliydi.

  • Isparta eğitim sistemi İran'dan alınmıştır.




  1. HİTİTLER’DE EĞİTİM




  • MÖ. 2000 yılında Anadolu’ya Kafkasya üzerinden göç ederek 1500 yıl boyunca hakimiyetlerini sürdüler.

  • İlk yerleşim yerleri Çorum Hattuşaş'dır

  • Anadolu'nun yerli sanatıyla birleştiler. Boyutları büyümüş anıtsal eserler ortaya çıkarttılar.

  • Mabetler, saraylar, sosyal yapılar, kaya kabartmaları yaptılar.

  • Hititçe, bugüne kadar bilinen en eski Hint-Avrupa dilidir

  • Farklı yazılar kullandılar. Resmî diplomatik yazışmaları ve saray arşivleri Âsur (Akad) çivi yazısıyla yazılırken kayalardaki kabartmalar ve yazıtlar için Hiyeroglif yazı ( resim yazısı ) kullandılar

  • Tarihte ilk yazılı antlaşma olan “Kadeş Antlaşması “ ( MÖ 1296 ) Hititler ve Mısırlılar arasında imzalandı

  • Hititlerin etkileyici başkenti Hattuşa ile diğer kentleri Alacahöyük ve Şapinuva, Çorum ili sınırlarımız içinde kalıyor.



  1. FENİKELİLER’DE EĞİTİM




  • İlk çağda denizcilik alanında en ileri olan kavim Fenikeliler’dir.

  • Akdeniz’de büyük koloniler kurdular. Bu kolonilerin en önemlileri Kartaca, Sidon ve Tir’dir.

  • Önce Mısır etkisinde ve daha sonra Asur, Babil, Pers ve Makedonyalı İskender’in etkisinde yaşamışlardır.

  • Fenikeliler tarihte ilk alfabeyi buldular. Bu alfabe 22 harfli idi. Fenikeliler’den sonra , sırasıyla İonlar, Yunanlılar, Romalılar bu alfabeyi kullanmışlar ve böylece günümüzde kullanılan Latin Alfabesi meydana gelmiştir.




  1. İSRAİL'DE EĞİTİM




  • Eski Yahudi/toplumunda erdemli insanlar yetiştirmek çok önemliydi.

  • Aile, kavim en önde yer alırdı.

  • Beden ve ruhen iyi insan yetiştirmek okulun ve öğretmenin göreviydi.

  • Dini her Yahudi tam olarak bilmek ve uygulamak zorundaydı.

  • Cinsiyete göre bir eğitim vardı.

  • Yurttaşlık bilgisi ve tarih her Yahudi'nin almak ve okumak zorunda olduğu derslerdendi.

  • Dersler "kıssadan hisse çıkarma" temeline göre işlenirdi.

  • Öğretmen mutlak otoriteydi ve kutsal bir varlık sayılırdı.



  1. MISIR UYGARLIĞINDA EĞİTİM




  • Hiyeroglif yazıyı ( resim yazısı ) bulmuşlardır

  • Devlet idaresinde yazışmalara önem verilmiştir

  • Cam, papirüs ve ilk miladi takvimi ( 365 gün) onlar bulmuşlardır.

  • Çocuklar beş yaşında okula başlıyorlar ve on iki yıl okuyorlardı.

  • Okullar ilk, orta ve yüksek olarak üçe ayrılmıştı.

  • Devlet dairesine memur yetiştirmek temele alınmıştır.

  • Okullar yatılı ve gündüzlü olabiliyordu.

  • Okuma-yazma, matematik, astronomi, heykelcilik, müzik ve beden eğitimi dersleri vardı.

  • Öğretmen Tanrı kadar saygı gören ulu bir kişidir.



  1. ÇİN UYGARLIĞINDA EĞİTİM MÖ 2500)




  • Eğitim sistemi geleneklere, aileye ve topluma bağlı insan yetiştirmek üzere kurulmuştur.

  • İlk, orta ve yüksek okul vardır.

  • Kızlar annelerinin yanında ev işlerini; erkekler 10-13 ya­na kadar okuma-yazma ve hesap öğrenirlerdi.

  • Yüksek okulda edebiyat, tarih, doğa bilgileri ve din felsefesi okutulurdu.

  • Çin'de üç büyük düşünür yetişmiştir. Bunlar Laç-Tzu (Taoizm) , Diğer ikinci büyük düşünür Konfüçyüs ve diğer bir düşünür Cu-Hsi'dir

  • Bugünkü Çince yazının temeli 3000 yıl önce atıldı

  • Ruhun ve bedenin terbiyesinde müzik ve dinsel törenler önemliydi

  • Pusula, barut,kağıt, matbaa Çin’de bulunmuştur

  • Öğretmen kutsal bir varlıktı




  1. HİNDİSTAN'DA EĞİTİMİN




  • Hindistan'da kast sistemi vardı. Eğitim her sınıf için ayrı ayrı düzenlenmiştir. 1.Brahman (din adamı), 2. kşatriya (asker), 3. Vaysiya (esnaf), 4. Südra (işçi), 5. Parya (köle) olmak üzere beş kast bulunmaktaydı. Bir kasttan diğerine kesinlikle geçilmezdi" bu temel ilkediydi.

  • Eğitimi etkileyen iki dini görüş vardır. Brahmanizm, ev Budizm. Brahmanizm ve Budizm'de öğretmen kutsal sayılmıştır. Ona herkes mutlak olarak saygı göstermeli ve itaat etmelidir.

  • Özellikle Budizm ile birlikte eğitimde de yenileşmeler olmuştur

  • Okuma-yazma işinde öğrenciler önce kum üzerine sözcükleri yazar ve okurlardı. Sonra bunları iyice öğrendikten sonra yapraklara yazarlardı (Binbaşıoğlu 1982).

  • Hindistan eğitim geleneği islam dünyasını da etkilemiştir




  1. GREKLERDE ( ESKİ YUNAN ) EĞİTİM ( MÖ 2000 )




  • Grek dünyasında eğitim genelde akla, iyiye ve erdeme dayalıdır.

  • Hür vatandaşlar eğitilir. Köleler, köylü, işçi ve zanaatkar takımının eğitimi söz konusu değildir.

  • Karakter, estetik ve beden eğitimi savunulur. Karakter eğitiminde ortak yaşam, sevgi ve saygı, devlet ve devlet kurumlarına bağlılık temele alınmıştır.

  • Estetik eğitimde ise, ruhun eğitimi söz konusudur. Bunun için müzik önemlidir.

  • Beden eğitiminde vücudun güçlenmesi için beslenme, güreşme, koşma, ok, mızrak, disk atma, ata binme, kılıç kullanma etkinliklerine yer verilirdi

  • Genelde eğitim bedenen ve ruhen güzel insan yetiştirmeyi amaçlamaktadır.

  • Okul sistemleri ilkokullar, ortaokullar, Liseler, ve yüksek okullar (akademi) olarak kurulmuştur.

  • İlk" kez resimli ders kitapları M.Ö. 331-323 döneminde yazıldı.

  • Ayrıca felsefe temel ders olarak ele alınıyordu. Yoğun bir felsefe ve mantık eğitimi veriliyordu.

  • Öğretmen (peda­gog) önceleri seçkinlerin çocuklarına eğitmek vermek için, okuma-yazma bilen üstün özeliklere sahip köleler arasından seçiliyordu. Öğretmenler saygın kişilerdi. Grek okul sisteminde dayak vardı. Öğretmenin maaşını öğrenciler ödüyorlardı.

  1. ROMA UYGARLIĞI

  • M.Ö. 8 ile M.S. 5. yüzyıllar arasında varlığını sürdürmüş olan ve merkezi Roma kenti olan uygarlıktır.

  • Kavimler Göçü sonucu, 395 yılında Roma İmparatoru I. Theodosius, Roma Uygarlığı’nı iki oğlu arasında Doğu Roma (Bizans, ) ve Batı Roma olmak üzere paylaştırdı.

  • Doğu Roma İmparatorluğu, eski Yunan ve Orta Doğu geleneklerinin kaynaşmasıyla ortaya çıkmış olan Helenistik uygarlığın mirasçısıydı. Burada yaşayan halk; ticaret, kentleşme ve ekonomi alanlarında önemli gelişmeler gösterdi.

  • Doğu Roma İmparatorluğu’nun en belirgin kültürel özelliği, Hristiyanlığın bu devlet sınırları içinde gelişmiş olmasıdır. Roma uygarlığından günümüze birçok sanat eseri kalmıştır.



  1. ORTA ÇAĞDA EĞİTİM

  1. ORTA ÇAĞ BATI DÜNYASINDA EĞİTİM

  • Orta Çağ, batı dünyası için içe kapalı dogmatik bir çağdır.

  • Bu çağda eğitim, Hırıstıyanlığın gereklerine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir .

  • Deney, gözlem ve araştırma neredeyse yasaktı. Bu işlerle uğraşmak Allah’ın işine burnunu sokmak demekti. Doğru, kilise papazlarının kitaplarında ve İncil’de mevcuttu.

  • Öğretmenlerin hemen hemen tamamı papazdı. Dayak ve aforoz önemli bir eğitim aracıydı.

  • Orta çağın ikinci yarısından sonra (XIII ve XIV. Yüzyıllardan sonra) üniversitelerin yaniden kurulmaya başlanmasıyla önemli bir gelişme sağlanmıştır. Üniversiteler, kiliselere bağlı olmanın yanında özel kanunları ve mahkemeleri vardı.

  • Avrupalılar ilmi değişimi , önemli İslam eserlerini latinceye çevirtip okullarında okutmaya başlayarak gerçekleştirdiler. Bunun için çeviri kurumunu oluşturdular.

  • İlmin gelişmesiyle düşünce ve sanat hayatında kimi değişimler yaşandı. Böylece Rönesans gerçekleşti. Rönesans hareketleri, bütün dünyayı etkileyecek önemli bir değişimin adıdır.

  1. İSLAM DÜNYASINDA EĞİTİM

  • İslam dünyasının en parlak zamanı 8. ve 12. yüzyıllar arasındaki dönemdir.

  • Arap Uygarlığı ; Avrupa, Hindistan ve Türk Uygarlıkları ile temasa geçmiştir.

  • Matematik, kimya ve tıp alanlarına önemli katkılarda bulunulmuştur.

  • Matematik alanında, Hintlilerden alınan sayı sistemine, “0” (sıfır) rakamı eklenmiştir.

  1. YENİ VE YAKIN ÇAĞ ( AYDINLANMA ÇAĞI ) BATI AVRUPASINDA EĞİTİM ( 16-18 YY )




  • Aydınlanma çağında insan aklı pozitif düşünme ve bilim ön plana çıkmıştır.

  • Özgürlük, laiklik, bilimsel düşünme, deney- gözlem temele alınmış; kilise doğmalarına karşı çıkma, okulları kilisenin elinden alma, eğitimi dünyevileştirme girişimleri başlamıştır.

  • Fransız devriminden sonra ulusal bir eğitim anlayışı her yurttaşın okuması gerektiği düşüncesi benimsenmiştir.

  • Kadın, erkek her yurttaşın eğitimden geçmesi zorunluluğu getirilmiş ve ilk, orta, lise ve üniversite olarak düzenlenmiştir.

  • Dersler fen ve sosyal bilimlerle, güzel sanatlar, felsefe, mantık, dil, beden eğitimi olarak belirtilmiştir. Mesleki ve teknik eğitime önem verilmiştir.

  • Eğitim genellikle konu ve öğrenci merkezlidir ve dayak hala bir eğitim aracı olarak kullanılmaktadır.

  • Öğretmenlik meslek haline getirilmiş, öğretmen yetiştirme yeniden düzenlenmiştir.


TÜRKLERDE EĞİTİM VE ÖĞRETİM

Eski Türklerin eğitim ve öğretim hayatları hakkında fazla bir bilgimiz yoktur. Ancak bazı bilgileri Çin ve Hindistan kaynaklarından edinebiliyoruz. Türk eğitim tarihi hakkında bize bilgi veren en temel kaynak , Oğuz Kaan Destanı ve Orhun Abideleri’dir ( M.S. 8. yy)

Türkler tarihi hafızlarından kaynaklanan bilgileri yazıyı kullanmadan önce taşlara kazımıştır. Bu gelenek yazının oluşmasına kaynaklık ettiği gibi zamanla yazıyla da beraber devam etmiştir (Taştaki Türkler)

Türklerin eğitim tarzları yaşayışları ile doğrudan ilişkilidir.

Türk eğitim tarihini incelerken İslamiyetin kabulünden önceki ve sonraki dönem şeklinde iki kısma ayırmak gerekir.

  1. TÜRKLERİN MÜSLÜMAN OLMADAN ÖNCEKİ DÖNEMLERDE EĞİTİMİN ÖZELLİKLERİ

  • Türk toplumlarının eğitim anlayış ve uygulamaları, yaşama biçimlerinin etkisiyle şekillenmiştir.

  • Töre önemli bir rol oynamaktadır.

  • Bu dönemde örgün eğitim kurumlarının varlığından söz edilse bile bu kurumlar hakkında kesin bir delil yoktur ( Sönmez, 2004)

  • Eserlerde öğretici amaç vardır.

  • Alp insan tipine önem verilmiştir.

  • Köklü bir bilim sevgisi mevcuttur.

  • Mesleki eğitim önemli bir yer tutar.

  • Büyük bir çocuk sevgisi var olup, cinsiyet farkı yoktur..



1.1 HUNLAR ( M.Ö 1000 - M.S 50)

Hunlar, sürü besleyen atlı kabilelerden meydana gelmiş göçebe bir toplumdur. Bunun doğal sonucu olarak da savaşçılık ( Çin seddi onlardan dolayı yapılmıştır) , yöneticilik, bazı el sanatları (mesleki eğitim) ile dini inanışlar ve çocuk yetiştirmeye ilişkin değerler ( Çocuğa ad koymak bile kahramanlık sonucunda gerçekleşirdi) eğitimin biçimini oluşturur. Daha doğrusu, Hunlar’ın eğitimini yaşayış biçimleri şekillendirmiştir. Hunlarda din, bir eğitim aracıydı, onlarda halk dini ve devlet dini diye iki din vardı.

1.2 GÖKTÜRKLER (M.S 552- 745)

  • Göktürklerde eğitim, Hunlar’ınkine benzemektedir.

  • Eğitim töre içinde töre kanalıyla verilmektedir.

  • 38 harfli gelişmiş bir alfabeye sahip olmaları bazı yazılı eserler bırakmalarını sağlamıştır.

  • ( Bu eserlerin en önemlisi; Orhun Anıtlarıdır M.S. 732)

  • Göktürklerde, sözlü töre bilgisi, yazı ile genişletilmiş ,bilgiler artmış ve yaygınlaşmıştır.

  • Göktürklerde de alp insan tipine büyük önem verilmiştir.

2.1.1 ORHUN ANITLARI

Orhun Anıtları, 732’de dikilen Kültegin, 735’te dikilen Bilge Kaan ve yine o yıllarda dikilen Tonyukuk anıtlarından oluşur. Bu anıtlarda 6000 kadar kelime vardır.Türkçenin bilinen ilk yazılı belgeleridir.

Orhun Anıtları, 1893 yılında  Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından, Rus Türkolog Vasili Radlof’un da yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi'nde bilim dünyasına açıklanmıştır.

Anıtlarda, Türk hükümdarlarına bazı öğütlere yer verilir. Bunun yanında, Türklerin geçmişte yaşadığı felaketlere dikkat çekilip ders alınması öğütlenir. Bu özellikleriyle Anıtlar, önemli bir tarihi vesika olmasının yanında , kültür ve siyaset felsefesi dersleri veren önemli bir belgedir.

1.3 UYGURLAR ( M. S 745- 840)

Uygurlar kentli toplumdur. Bunun sebebi olarak eğitim, nitelik olarak farklılaşmıştır. Eski dini bırakıp maniheizm dinini benimsemişlerdir. Önceki devletlerden farklı olarak diğer toplumlara da açılmışlardır.

  • Kütüphaneler dolusu sayısız eser vermişlerdir.

  • Ünü dışarıya taşan bürokrat yetiştirmişlerdir ve başka ülkelere göndermişlerdir.

  • Örgün eğitim kurumları yaygınlaşmış, bilgiye büyük önem verilmiştir. Halen dahi kullanılmakta olan bilimin önemine ait bir çok Türk atasözü bu zamanda ortaya çıkmıştır.

  • Kitapları çoğaltarak bilim dünyasına önemli hizmetler yapmışlardır.



  1. TÜRKLERİN İSLAMİYETİ KABÜLÜNDEN SONRAKİ EĞİTİMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

  • Türk toplumlarında ilk kez medrese denen eğitim kurumları ortaya çıkmıştır.

  • İslam düşünür ve eğitimcilerinden etkilenilmiştir

  • Türk toplumlarının ahlak anlayışı islamiyetle birlikte değişmiş, bu da eğitimlerine yansımıştır.

  • İslamiyetin kabulü gazi ve veli insan tipini ortaya çıkarmış buda çok sayıda eserlerin meydana gelmesini sağlamıştır.

  • İslama göre bilim yücedir. Bu durum Türkler’ede yansımış ve bilime önem verilmiştir.

  • Arapça ve Farsça aydınlar üzerinde etkili olmuştur.



    1. KARAHANLILAR ( 840- 1212)

Eğitimin temel Özellikleri;

  • Müslüman olmaları ve yerleşik düzene geçmeleri eğitimlerini şekillendirmiştir.

  • Devlet adamları eğitim – öğretim ve bilimin gelişmesine önem vermişlerdir.

  • Ülkenin her tarafına medreseler kurulmuştur.

  • Farabi, İbn-i Sina, Biruni gibi dünya eğitim ve bilim tarihinde önemli yer tutan bilim adamları yetişmiştir.

  • Eğitim bilimine ait ilk görüşlerde başta Farabi olmak üzere bu dönemin alimleri tarafından ileri sürülmüştür.

Bu dönmede yetişmiş ve Dünya eğitim ve bilim tarihini etkileyen önemli şahsiyetlerden bazıları şunlardır

  1. FARABİ ( 870- 950)

Kendisine Arito’dan sonra Muallim-i sani (ikinci öğretmen) denir. Yüzden fazla eser yazmıştır. ( Konuları; Felsefe, Mantık, Ahlak, Psikoloji, Metot, Fizik, Kimya, Astronomi, Geometri, Siyaset, Sosyoloji, Askerlik, Din, Dil, Edebiyat)

Eğitime İlişkin Görüşleri Şunlardır;

  • İlk kez doğrudan eğitim bilimine ilişkin görüşler ileri sürdü

  • Eğitimin amacı, mutluluğu bulmak ve bireyi topluma yararlı hale getirmektir.

  • Üç tür eğitimci vardır; aile reisi, öğretmen ve devlet başkanı

  • Yöntem konusunda kolaydan- zora, basitten karmaşığa gidilmeli.

  • Bir şey öğretilmeden diğerine geçilmemeli

  • Disiplin ne sert , ne de yumuşak olmalı, ılımlı bir yol izlenmelidir.

  • Tartışma yönteminin eğitime sokulmasını söylemiştir.

  • Eğitim ve öğretim bir birinden ayrılmalıdır.

  • İnsan mutlu olması için felsefe öğrenmelidir.

  • Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip olarak yetiştirilmelidir.

  1. İBN-İ SİNA ( 980- 1037)

İbn-i Sina, dünya tıp ve eğitim tarihinde önemli bir yer tutar. Anacak O , ülkemizde az tanındığı gibi eğitime ait görüşlerine de pek yer verilmez. Oysa ki ondan esimlenerek fikir yürüten batılı eğitimcilerin görüşlerine daha çok önem verilir. Bu da bizim tarihimize ve değerlerimize ne derece önem verdiğimizi göstermektedir.

Eğitim İle İlgili Görüşleri Şunlardır;

  • Hangi görüşte olursa olsun her çocuk eğitilmelidir.

  • Meslek eğitimine önem verilmelidir.

  • Karma eğitimi savunmuştur.

  • Öğretmen, çocuğu her yönüyle tanımalıdır.

  • Çocuğun zevk ve ilgileri meslek eğitiminde göz önünde tutulmalıdır.

  • Oyun, çocuk eğitiminde önemlidir.

  • Deney, gözlem ve araştırma yöntemini öne sürmüştür.

  • Çocuk üstündeki baskı olumsuz sonuçlar doğurur.

  • Kendisine Aristo ve Farabi’den sonra muallim-i salis (3. öğretmen) denir.




  1. BİRUNİ (973- 1048)

Bir bilim adamıdır. Bilimsel yöntemden yanadır. Ona göre araştırma, gözlem ve deneye dayanmalıdır. Duyduklarımız gördüklerimizden farklı olabilir. Öğrenmede taklit ve ezberciliğe yer yoktur. İnsan kendi aleyhine dahi olsa doğruluktan ayrılmamalıdır.

  1. BALASAGUNLU YUSUF HAS HACİP ( 1018- 1070)

1069’da yazdığı Kutadgu Bilig ( Mutluluk veren bilgi ) adlı eseri Türk eğitim tarihinde önemli yer tutar. Bu eseri, Türk düşünce hayatında önemli bir devir açmıştır.

  • Eğitime ilişkin görüşleri;

  • Bilgi çocuğa küçük yaşta öğretilirse, kalıcı olur.

  • Anne ve babalar çocuklarıyla direk ilgilenmelidir.

  • Eğitimde kız ve erkek ayrımı olmamalıdır.

  • Çocuk, bilgin ve edepli öğretmen elinde yetiştirilmelidir.

  • Öğrenme hayat boyu devam etmelidir.

  • Çocuğun ilgisine göre eğitim verilmelidir.

  • İşbaşında eğitimi savunmuştur.

  • Tecrübeli bir devlet adamıdır. Eserinde daha çok devlet adamlarına yönelik tavsiyeler vardır.

  1. KAŞGARLI MAHMUT

Araplara Türkçe öğretmek için Divan’ü Lügat-it Türk (1072-1074) adıyla bir eser yazmıştır. Türkçe’nin üstün bir dil olduğuna inanır.Türkler için yeni bir hedef- ufuk belirlemiştir. Aile içinde çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi üzerinde durur. Çocuk oyunları hakkında eserde geniş bilgiler mevcuttur. Dil öğretimi konusunda başarılı bir yöntem izlemiştir.

  1. AHMET YESEVİ ( 1103?- 1166)

  • İlk Türk tarikatını kurmuştur.

  • Divan-i Hikmet adlı eseri ile etkileri geniş yörelerde yüzyıllarca sürmüştür. ( halen dahi sürmektedir)

  • Yunus Emre’yi önemli ölçüde etkilemiştir.

  • İnsanlara hizmet ve iyilikte bulunma temel düşüncesidir.

  • Sevgi ve mutluluğa dayalı bir hayat görüşünü benimsemiştir.

  • Gelecek için bilim öğrenmek gerekir.

  • Anadolu’nun vatan tutulmasında önemli katkıları olmuştur.


2.2 SELÇUKLULAR

Selçuklu Eğitim Sisteminin Temel Özellikleri;

  1. Selçuklu devlet adamları eğitime ve bilimin gelişmesine büyük önem vermişleridir

  2. Medreseler gelişmiş, ülkenin her tarafına yayılmıştır

  3. Ahilik gibi bir yaygın eğitim kurumu kurulmuş ve gelişmiştir

  4. Atabeglik gibi şehzadelerin yetişmesi için bir uygulama ortaya çıkmıştır

  5. Selçukluların ilk dönemlerinde eski değerler ön planda iken, daha sonra bunlar zayıflamaya unutulmaya yüz tutmuştur.

  6. Selçuklularda alp, gazi, veli insan tipleri beraber yaşar.

Selçuklular döneminde yaşamış büyük Türk alimleri

  1. GAZALİ (1059- 1111)

Tus şehrinde doğdu. Felsefe dersleri aldı. Nizamiyede müderrislik yaptı. Eserlerinde çocukların eğitimleri üzerinde önemle durur. Ona göre;

  • Anne ve baba çocuklarına en iyi şekilde bakmakla yükümlüdür.

  • Çocuklar gördüklerini taklit eder.

  • Çocuğa iyi davranış kazandırılmalı, aydınlatılmalı, kötü arkadaşlardan sakınınmalıdır.

  • Çocukta ruh yüceliği, alçak gönüllülük ve ciddiyet olmalıdır.

  • Çocuklar küçük yaşta eğitilmelidir. Her şeyin iyisini ve doğrusunu öğrenmelidir.

  • Çocuk bir cehverdir ve iyi öğretmende okumalıdır. Öğretmen, onlara rehberlik etmelidir.

  • Çocuklara kavrayabileceği şeyler öğretmelidir.

  1. MEVLANA CELALEDDİN RUMİ (1207- 1273)

1207’de Belh şehrinde doğmuştur.Mevlana bir mutasavvıfdır.

  • Ona göre insan, kendi özünü bilmeli ve olgun olmalıdır.

  • Maslov’un kendini gerçekleştirme düşüncesi onda zaten mevcuttu.

  • Kalp temizliğinden kaynaklanan değerleri savunmuş ve milyonlarca insanın kalbinde taht kurmuştur.

  • Mevlana eğitimin gücüne ve çevrenin etkisine inanır.

  • Ona göre insan eğitilebilen bir varlıktır. Hayvanların bile eğitimle yetenekleri gelişir.

  • Çocuklar eğitilirken hemen tenkit edilmemeli, bilakis teşvik edilmelidir.

  • Tekrar iyi bir öğretme şeklidir.

  • Esas olan insanların kendilerini bilmeleridir.

  • Alimlik insanın özünde olan bir hünerdir. Alimlik, ipek ya da abadan bir giysi ile kazanılmaz.

  • Görünüş değil, gönül esastır.

  • Kendisinden sonra ortaya koyduğu görüşlerin etkisiyle “Mevlevilik” tarikatı kurulmuştur.




  1. YUNUS EMRE (……- 1321)

Mevlananın izinden yürümüş, ancak eserlerini Farsça yerine Türkçe yazmıştır. Türk insanı onu bir gönül eri olarak kendine mal etmiş bağrına basmıştır.

  • Ona göre Mevlana mana aleminin sultanıdır.

  • Diyar diyar dolaşarak, insanın kendi özünü bilmeleri gerektiğini anlatmış ve hoşgörü üzerinde durmuştur

  • Nefis terbiyesini özellikle ele aldı. İnsanlara gönül kırmamayı öğretti.

  • Herkese aynı gözle baktı.

  • İyilik ve güzellikte hep birlikte yarışmamız gerektiğini söyledi.

  1. BURHANED-DİN ZERNUCİ (….- 1223)

Türkistan’da doğdu. Önemli bilim adamlarındandır.

  • Eserleri batı dillerine çevrilmiş ve çokça okutulmuştur.

  • Eğitim ve öğretim konusunda ilk eser veren Türk bilginidir.

  • Eğitim ve öğretim faaliyetlerini sistemleştirmiş, metot ve teknikler üzerinde durmuştur.

  • Eserinde, soru- cevap, tekrar, ezber, problem çözme yöntemi ve münazara üzerinde durur.

  • Ona göre bilime saygı duyulmalı, çok çalışılmalıdır.

  • Öğrenci öğrenebileceği kadar ders almalı, kolaydan zora doğru bir yol izlenilmelidir.

  • İnsan her yaşta öğrenebilir ve öğrenmelidir.

2.3 OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİ

OSMANLILARDA EĞİTİMİN GENEL ÖZELLİKLERİ ŞUNLARDIR

  1. Medreseler çok güçlü yaygın eğitimi kurumu haline gelmiş ve toplumu derinden etkilemiştir.

  2. Azınlık çocuklarının üst düzeyde yönetici yetiştirdikleri Enderun adında önemli bir örgün eğitim kurumu ortaya çıkmıştır

  3. İlköğretim 18. yy ortalarına kadar çok basit bir düzeyde kalmıştır

  4. Osmanlıların son dönemlerine kadar , ilkokul üstü örgün eğitim kurumlarında yalnızca erkekler okumuştur

  5. Eğitim ve öğretimin temel amacı dinidir

  6. Yöntem daha çok ezbercidir

  7. Tanzimat dönemine kadar eğitim her düzeyde ücretsizdir

  8. Azınlık ve yabancılara eğitim hakkı tanınmıştır

  9. Osmanlıca denen bir dil geliştirilmiştir

  10. Yaygın eğitim daha çok din adamları tarafından yapılmıştır

  11. Eğitimde yenileşmelere askeri okullardan başlanmıştır

  12. Medreseler 1776’dan itibaren , kendisi dışında açılan askeri okullarda kısmen, sivil okullarda daha geniş ölçüde etkisini sürdürmüştür

  13. Eğitim daha çok vakıflar tarafından yürütülmüştür

Osmanlı eğitim tarihi dikkate alındığında dört temel kurumdan söz edilebilir. Bunlar; Sıbyan mektepleri, medreseler, Enderun mektebi ve acemioğlan kışlalarıdır.

  1. Sıbyan Mektepleri

İlköğretim seviyesinde 6-12 yaş çocuklarının devam ettiği 3-4 yıl süren okullardır. Okulların kuruluşu ve yürütülmesi vakıflar tarafından yapılırdı. Din derslerinin dışında, matematik ve okuma yazma da okutuluyordu. En küçük yerleşim birimlerine kadar yaygınlaşmıştı. 1860 yılında sayıları 12000 civarındaydı. Camilere bitişik olarak yapılıyordu. Bu okulların hocaları mahalle halkının saygı duyduğu görüş aldığı kişilerdi. Fatih döneminde Eyüp ve Ayasofya medreselerinde ek bir programla bu okullara hoca yetiştirilmiştir.

  1. Medreseler

Medrese sistemi Selçuklulardan sonra Osmanlılarda da devam etmiştir. Kendi içinde ilk, orta ve yüksek öğretim şeklinde örgütlenen bu okullarda islami ilimlerin yanında, pozitif ilimler de okutulmuştur.

Osmanlı devletinde ilk medrese 1330 yılında İznik’te Orhan Bey tarafından yaptırılmıştır. Bursa’nın fethini müteakip bu şehirde pek çok medrese kurulmuştur. Medrese altın yıllarını Osmanlının yükseliş döneminde yaşamıştır. Bunların en ünlüleri Fatih ve Kanuni medreseleridir. Pek çok ilim adamı, kadı, din görevlisi, devlet memuru, müderris ve şeyhülislam bu medreselerden yetişmiştir.

16. yy ‘dan sonra bozulma medreselerde de başlamıştır. Avrupa’da yapılan atılımlar burada yapılamamış ve gün geçtikçe zayıflamışlardır.

  1. Enderun Mektebi

Çok az benzeri olan bir eğitim kurumudur. Kuruluş amacı genellikle Hırıstıyan tebaadan alınan yetenekli çocukları devlet adamı ve asker yapma amacı gütmektedir. İlk kuruluşu Fatih zamanına dayanmaktadır. Bu okullar, Osmanlılık düşüncesinin ayakta kalmasına katkıda bulunmuştur.

Okul altı odadan oluşmaktaydı. Her oda / sınıf- bölüm değişik işlere elaman yetiştirmek üzere oluşturulmuştu. Programda dini ve edebiyatın yanında, matematik, tarih, beden eğitimi dersleriyle birlikte kültür ve sanat faaliyetleri de yapılmaktaydı.

Bu okullardan, 1850’ye kadar 79 sadrazam, 3 şeyhülislam, 36 kaptan-i derya , yanında pek çok bürokrat, yazar, hattat, nakkaş ve şair yetişmiştir. Okul 1922 ‘ye kadar varlığını sürdürmüştür.

d) Acemioğlan Kışlaları

Yeniçeri yetiştirilmek üzere kurulan bir meslek okullu gibiydi . Bu okula devşirme usulü öğrenci alınırdı. Devşirilen çocuklar Türk ailelerin yanına verilir, burada Müslümanlığı ve diğer örf ve adetleri öğrenirlerdi. Bundan sonar acmioğlan kışlalarına verilirdi. Bu okullarda, okuma- yazma, din bilgisi öğretilir, askeri talim ve spor yapılırdı.

      1. OSMANLILARDA DÖNEM DÖNEM EĞİTİMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

    1. Kuruluştan İlk Yenileşme hareketlerine Kadar ( 1299- 1776)

  • Fatih dönemine kadar Osmanlı uleması genellikle Şam, Mısır, İran, Maveraünnehir medreselerinde yetişmiş ancak bu dönemden sonra bu ihtiyaç ülke içinde giderilebilmiştir.

  • Fatih döneminde kısmen bilimsel ve felsefi düşünüş Osmanlılara girmiş ancak daha sonra bundan uzaklaşılmıştır.

  • Önceleri aktif ve gazi insan tipi gözde iken, duraklamanın başlamasıyla orta ve pasif insan tipi ortaya çıkmıştır.

  • Bir yaygın eğitim kurumu olan kahvehaneler bu dönemde ortaya çıkmıştır

  • Matbaa bu dönemin sonlarına doğru alınmıştır


    1. Eğitimde İlk Yenileşme Hareketleri Dönemi ( 1776- 1839)

  • Eğitimde yenileşeme askeri okullar açılarak başlamıştır. Buralarda yabancı öğretmenlere de yer verilmiştir.

  • 1826’da yeniçeri ocağı kaldırılmıştır

  • İlköğretim zorunluluğu ilk olarak bu dönemde getirilmiştir

  • Batı ile ilişkiler artmış, 1830’larda batıya öğrenci gönderilmiştir

  • İlk Türkçe gazete bu dönemde çıkmıştır

    1. Tanzimat Dönemi (1839-1876)

  • Eğitim alanında değişik yenileşmelere gidilmiştir

  • Eğitimin geliştirilmesi devleti felaketten kurtaracak bir yol olarak görülmüştür

  • Eğitimciler ve yazarlar, ailenin ve devletin eğitim görevlerini çocuklara ve topluma olan sorumlulukları açısından ele almaya başlamışlardır

  • Eğitim, bir bilim olarak görülmeye ve eğitim bilimi kitapları yazılmaya başlanmıştır

  • Eğitim ve sınıf ortamının düzenlenmesine, yeni ders araç ve gereçlerinin kullanılmasına, genel ve özel yeni öğretim yöntemlerinin denenmesine gidilmiştir

  • Örgün eğitim alanında İstanbul ve taşrada büyük çabalar gösterilmiş, bazıları günümüzde de etkinliğini sürdüren bir çok okul kurmuştur

  • İlköğretime hiç el atılmadan orta ve yüksek öğretimde düzenlemelere gidilmiştir

  • Eğitimde yenileşmeler bir avuç aydın tarafından başlatılmıştır

  • Azınlık ve yabancı okullar çok büyük gelişmeler göstermiştir

  • Mesleki ve teknik eğitimin temelleri atılmıştır

  • İlk kez öğretmen yetiştiren meslek okulları açılmıştır

  • İlk kez kızlar için orta dereceli okullar açılmıştır

  • Öğrenci ve öğretmenlerin kılık kıyafetleri belirlenip düzenlenmiştir

  • Disiplin aracı olarak falaka resmen kaldırılmıştır

  • Halk eğitiminin önemi daha iyi anlaşılmıştır

  1. 1. Meşrutiyet Dönemi ( 1876- 1878)

  • Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası olan Kanuni Esasi’ye eğitimle ilgili önemli maddeler girmiştir

  • Savaş nedeniyle eğitime ilişkin çalışmalar yapılamamıştır

  1. Mutlakiyet Dönemi ( 1878- 1908)

  • Birçok meslek ve sanat okulu açılmıştır

  • İlk kez sağır, dilsiz ve körler için okul açılmıştır

  • Programlardan hayata dönük ve bazı başka dersler çıkartılmış , din ve ahlak derslerinin saatleri artırılmıştır

  • Maarif Nezareti ilk kez ülke çapında bir takım istatistikler yayınlamaya başlamıştır

  1. İkinci Meşrutiyet Dönemi ( 1908- 1918)

  • Yayın özgürlüğü başlamıştır

  • Özellikle Balkan Savaşları’ndan sonra eğitimin kıymeti artmıştır

  • Kızlar için ilk kez bir yüksek öğretim açılmıştır

  • Okul öncesi eğitime yönelik ciddi adımlar atılmıştır

  • Öğretmenler ilk kez mesleki örgütler kurmuşlardır

  • Programlara, sosyal, siyasal muhtevalı, hayata dönük bazı dersler konulmuştur

  • Eğitim, bilim olarak işlenmeye başlanmıştır

  • Eğitim bakanlığı ilk kez ülkenin renkli haritasını çıkartmıştır

  • Kadınlar devlet dairelerin de çalışmaya başlamışlardır



  1. Cumhuriyet Dönemi

  • Cumhuriyetin ilk yıllarında halkın %10’u okur yazar değildi

  • Atatürk bizzat kara tahtanın başına geçerek eğitim hamlesini başlatmıştır

  • Eğitimde sayısal olarak önemli gelişmeler sağlanmıştır

  • Eğitim laikleşmiş ve demokratikleşmiştir

  • Tarih ve dil konularında milli amaca yönelme olmuştur

  • Latin harfleri kabul edilmiştir

  • Kadın eğitimine önem verilmiştir

  • Eğitimin gelişmesi için zaman zaman batılı eğitimcilerden yararlanılmıştır

  • Pek çok kez eğitim sorunlarının tartışıldığı şuralar toplanmıştır

  • İstikrarlı bir eğitim politikası izlenememiştir

  • Öğretmen yetiştirme politikaları sürekli değişmiştir

  • Öğretmenlik mesleği laik olduğu yere yükseltilememiştir

  • Eğitimde nitelik sorunu bir türlü çözülememiştir

  • Okulların fiziki olanakları her ne kadar iyileştirilse de “ikili eğitim” halen devam etmektedir


YARARLANILAN KAYNAKLAR
1. Ekiz , Durmuş ( 2006) Eğitim Bilimine Giriş. Lisans Yayıncılık. İst.

2. Sönmez, Veysel. ( 2006) Eğitim Bilimine Giriş. Anı yayıncılık. Ank.

3. Celep, Cevat. Meslek Olarak Öğretmenlik. Anı Yayıncılık.Ankara.2004

4. Gürsel, Musa. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Eğitim Kitabevi. Konya. 2004

5. Terzi, Ali Rıza. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Ümit Ofset Matbaacılık.

6. Küçükahmet, Leyla. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Nobel Yayınları. Ankara. 2004.

7. Sönmez, Veysel. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Anı Yayıncılık. Ankara. 2003

8. Karslı, M. Durdu. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Pegem Yayıncılık. Ankara. 2003

9. Özdemir, Servet. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Nobel Yayıncılık. Ankara. 2003

10. Büyükkaragöz, S. Savaş. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. Mikro Yayınları. Konya. 1998

11. Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi

12. Albayrak, Osman. Eğitim Bilimine Giriş Ders Notları. Rize.2016





Share ing jaringan sosial


Similar:

EĞİTİMİn tarihsel temelleri ve TÜrk eğİTİm tariHİ

TÜrk tariHİ İle iLGİLİ Çİn kaynaklarinin tüRKÇe neşRİ Üzerine düŞÜnceler

TÜrk din mûSİKÎSİNİn anadolu’da doğUŞu ve tariHİ seyri hakkinda bazi müLÂhazalar

3- 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunundan ilgili maddeler ve Milli...

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞretim yili prof. Dr. Muhammet tayyip okiÇ İmam...

TÜrk üRÜnleriNİn yurtdişinda markalaşmasi, TÜrk mali imajinin yerleşTİRİlmesi...

Meb okul öncesi EĞİTİm programi kasim ayi aylik eğİTİm plani

Meb okul öncesi EĞİTİm programi kasim ayi aylik eğİTİm plani

Meb okul öncesi EĞİTİm programi kasim ayi aylik eğİTİm plani

1 Türk-İslam tarihinde bilimsel faaliyetlerin sürdürülmesine önem...

Astronomi


Nalika Nyalin materi nyedhiyani link © 2000-2017
kontak
a.kabeh-ngerti.com
.. Home