Ankara üNİversitesi, Dİl ve tarih-coğrafya faküLtesi


download 47.51 Kb.
jenengAnkara üNİversitesi, Dİl ve tarih-coğrafya faküLtesi
KoleksiDokumen
a.kabeh-ngerti.com > Astronomi > Dokumen
ANKARA ÜNİVERSİTESİ, DİL VE TARİH-COĞRAFYA FAKÜLTESİ

DOĞU DİLLERİ

Cilt : III., Sayı : 4 den Ayrıbasım

SHIH CHI

(Tarih Kayıtları)


Bülent OKAY

1983

ANKARA ÜNİVERSİTESİ BASIMEVİ – ANKARA 1983

Çin Tarihinin Kaynakları: I

SHIH CHI

(Tarih Kayıtları)
Bülent OKAY
Shih Chi, Çin’de yazılmış ilk genel Çin tarihidir. Bu kitabın asıl adı, T’ai Shih Kung Shu Shu’dur. Shih Chi’den önce birçok tarih kitabı yazılmışsa da, bu kitablar ya belli bir dönemi ya da belli bir bölgenin tarihini içermektedir. Bu kitapların çoğu birer ‘‘yıllık’’ biçimindedir. Genel anlamda ve geniş kapsamlı ilk tarih kitabı olarak Shih Chi’yi görüyoruz.
Kitabın yazarı Ssu-ma Ch’ien adında bir bilgindir. Han Hanedanı zamanında (M.Ö. 206- M.S. 220), Tzo Feng Yi Eyaleti’nin Hsia Yang kentinde M.Ö. 145 yılı dolayında dünyaya geldiği söylenmektedir.1
Yazarın babasının adı Ssu-ma T’an’dır. Ssu-ma T’an, iyi bir tarihçi olduktan başka, coğrafya ve astronomi ile de yakından ilgilenmiş bir bilgindir. Han Wu Ti zamanında (M.Ö. 140-135) T’ai Shih Ling olmuştur. Görevi, devlet arşivini düzenlemektir. Ssu-ma T’an bu görevdeyken, geniş kapsamlı bir tarih kitabı yazmayı çok istemişse de bunu gerçekleştirememiştir. Görevi nedeniyle astronomi, coğrafya, takvim ve tarih konularında araştırmalar olmuştur. Bu araştırmaların sonucunda birçok eser ve belgeyi derleyerek devlet arşivine kazandırmıştır.
Babası ölünce, Ssu-ma Ch’ien babasının görevine getirilmiştir. Böylece yazarın, Shih Chi’yi yazarken yararlanacağı kaynakları toplama ve derleme olanağını eline geçirdiği anlaşılmaktadır. Bu görevi süresince, ihtiyacı olan dokümanları toplamıştır. M.Ö. 104 yılında, Han Wu Ti imparatorken; Kung-Sun Ch’ing, Hu Sui ve daha birkaç arkadaşı ile birlikte T’ai Ch’u Li adında bir takvim hazırlayarak imparatora sundu. Bu takvim imparator tarafından çok beğenildi ve halkın bu takvimi kullanması emredildi. Takvim ile ilgili çalışmalarını tamamlayan Ssu-ma Ch’ien, Shih Chi’yi yazmaya başladı.
Eserini yazmaya başladıktan beş yıl sonra tutuklandı. Suçu, M.Ö. 99 yılında Hsiung-nu’lara yenilen Li Ling adındaki bir generali savunmaktı. Bu sırada kırk yedi yaşında bulunuyordu. M.Ö. 96 yılında affa uğrayarak cezaevinden çıktı ve Chung Shu Ling2 görevine getirildi. Böylece, imparatorun sekreterlerinden biri oldu. Bu görevdeyken elini siyasetten tümüyle çekmiş bulunuyordu. Bütün dikkatini yazmakta olduğu esere vermişti, M.Ö. 91 yılında Jen Shao Ch’ing adındaki bir arkadaşına yazdığı mektubunda, Shih Chi’nin bölümlerinden ve içindekilerden ayrıntılı bir şekilde söz etmektedir. Bu mektuptan da anlıyoruz k, o sırada Shih Chi’nin yazılması bitmiştir, ya da bitmek üzeredir. Bu mektup, kitabın tamamının Ssu-ma Ch’ien’in elinden çıktığının bir kanıtıdır.
Ssu-ma Ch’ien’in ne zaman öldüğü kesin olarak bilinmemektedir. M.Ö.86 yılında Chung Shu Ling görevine yeni bir atama yapılmıştır. Buna dayanarak, Ssu-ma Ch’ien’in M.Ö. 86 yılından önce öldüğü söylenmektedir3. Ssu-ma Ch’ien’in ölümünden sonra bu kitap halk arasında yavaş yavaş yayılmaya ve okunmaya başlanmıştır. Han Hsüan Ti’nin imparatorluğu sırasında (M.Ö. 73-49) Ssu-ma Ch’ien’in torunu Yang Yün bu kitabın tamamını imparatora teslim etmiş ve resmi olarak yayınlanmasını sağlamıştır. Han Hanedanı zamanında T’ai Shih Kung Shu veya T’ai Shih Chi adıyla bilinen eserin adı, Wei-Chin Hanedanları zamanında kısaltılmış ve Shih Chi olmuştur.4
Sse-ma Ch’ien, Shih Chi’yi yazarken o zamana kadar bilinmeyen ‘‘biyografik yöntemi’’i kullanmıştır. Bu yöntemle, tarihi olayları imparatorlara göre sıralandırmaktadır. Shih Chi’den sonra yazılan tarih kitaplarında da aynı yöntem uygulanmıştır. Ming Shih (Ming Devri Tarihi) adlı eserin yazılmasına kadar bu yöntem kullanılmıştır.
M.Ö. 2691 yılından M.Ö.87 yılına kadar olan tarihi olayları içeren bu eser, toplam yüz otuz bölümden oluşmaktadır. Shih Chi, içerdiği konulara göre ben ana bölüme ayrılmaktadır.
Pen Chi: On iki bölümden oluşan bu ilk kısmın konusunu imparatorlar ve aileleri oluşturmaktadır. Çin’de ilk imparator sayılan Huang Ti ile başlar ve Han Wu Ti devrine kadar olan imparatorlukları anlatır.
Piao: On bölümden oluşan bu kısımda, kronolojik tablolar bulunmaktadır.
Shu: Sekiz bölümden oluşur. Devlet yönetimi ile ilgili her çeşit dokümanlar bu kısımda toplanmıştır. Müzik, protokol kuralları, hukuk, takvim, astronomi, nehirlerin su durumu, memurların atanmaları ve görevden ayrılmaları ile ilgili kurallar, memurların yetki ve sorumlulukları, ölçü birimlerinin tespiti gibi birçok konuyu içeren bir bölümdür.
Shih Chia: Otuz bölümden oluşan bu kısımda ise, yüksek düzeydeki memurlar ve aileleri ile ilgili soy-kütükleri bulunmaktadır.
Lieh Chuan: Yetmiş bölümden oluşan bu kısım, halk arasından çıkmış, yararlı işler yapmış önemli kişilerin biyografilerine ayrılmıştır.
Han Shu (Han Tarihi) adlı eserdeki Ssu-ma Ch’ien’in biyografisinde, Shih Chi’nin bölümlerinden on tanesinin kaybolduğu yazılıdır. ‘‘Kaybolan bu on bölümün adları vardır ama, metinler kaybolmuştur’’ denilmektedir. Shih Chi’nin tümüyle Ssu-ma Ch’ien’in elinden çıktığının bir kanıtı da bu sözleridir.
Kaybolan bu on bölümden bir kısmını Ch’u Shao Sun adındaki bir bilginin tamamladığı söylenmektedir. Anladığımız kadarıyla, bu on bölümün yeniden yazılmasında birçok kişinin emeği geçmiştir. Buradan şu sonuca varmak mümkündür. Shih Chi’nin yüz otuz bölümünü de Ssu-ma Ch’ien kendisi yazmıştır.


Ancak, sözü edilen bölümler sonradan kaybolmuştur ve başkaları tarafından yeniden yazılmıştır. Ya da, Ssu-ma Ch’ien sözü edilen bu on bölümün müsveddelerini düzenleyemeden ölmüştür. Elde kalan bu müsveddelere dayanarak başkaları düzenlemiştir.
Shih Chi ile ilgili en eski üç komentar bulunmaktadır. Bunlar; Liu Sung Dönemindeki (M.S. 420-479) Fei Yin’in yazmış olduğu Shih Chi Chi Chieh (Shih Chi’nin Açıklaması), T’ang Döneminde Ssu-ma K’en’ın yazdığı Shih Chi So Yin ve Chang Shou Chien’in yazdığı Shih Chi Cheng Yi’dir. Bu üç kişinin yazmış olduğu komentarlar, başlangıçta bağımsız birer kitap olarak yazılmışlardır.
Sui Shu’nun (Sui Tarihi) ve T’ang Shu’nun (T’ang Tarihi) bibliyografik bilgi veren bölümlerinde, Shih Chi Chi Chieh’nin seksen bölüm olduğu belirtilmekte; Hsin T’ang Shu’nun (Yeni T’ang Tarihi) bibliyografik bilgi veren bölümünde Shi Chi So Yin ve Shih Chi Cheng Yi’nin otuzar bölümden oluştuğu ifade edilmektedir.
Ayrı bir kitap olarak yazılmış, seksen bölümden oluşan Shih Chi Chi Chieh çok önceleri kaybolmuştur. Bu gün elimizde bulunan Shih Chi Chi Chieh yüz otuz bölümden oluşmakta ve Shih Chi’nin asıl metninin içinde bulunmaktadır. Shih Chi Cheng Yi’nin eski nüshası kayıptır. Elimizde bulunanın bölüm sıralar Shih Chi’nin bölümleriyle bağdaşmamaktadır. Sadece Shih Chi So Yin’in Ming Dönemi sonlarında Mao Shih Chi K’u Ko yeni baskısı bulunmaktadır. Ki, bölümleri de eskisine uygundur.
Ch’ing Döneminde derlenmiş olan Szu K’u Ch’uan Shu T’sung Mu T’i Yao adlı bibliyografik bilgi veren yapıta göre, yukarıda sözünü ettiğimiz bu üç komentarın Shih Chi’nin asıl metnine eklenerek birleştirilmesi Kuzey Sung Döneminde (M.S. 960-1126) başlamıştır. Ancak, bu dönemde yapılan bu çalışmalardan günümüze hiçbir şey kalmamıştır. Bu gün elimizde bulundan en eski nüsha, Güney Sung Dönemine ( M.S. 1127-1279) ait Huang Shang Fu nüshasıdır. Shang Wu Yayınevi bunun tıpkıbasımını yapmıştır. Bu nüsha, Pai Na Pen Erh Shih Ssu Shih (Pai Na nüshası yirmi dört tarih) içinde bulunmaktadır. Bundan başka, Ming Döneminde derlenmiş olan Nan Chien ve Pei Chien Erh Shih Yi Shih (Yirmi Bir Tarih) nüshaları, Mao Shih Chi K’u Ko Shih Ch’i Shih (On Yedi Tarih) ve Ch’ing Döneminde,1736-1795 yılları arasında derlenmiş olan Wu Yin Tien Erh Shih Ssu Shih (Yirmi Dört Tarih) nüshası bulunmaktadır. Bunların içinde yaygın olarak kullanılan Wu Yin Tien nüshası olup, bunun da çeşitli baskıları ve tıpkıbasımları vardır.
Ch’ing Döneminde, 1862-1874 yılları arasında Ching Ling Yayınevi yüz otuz bölümden oluşan Shih Chi Chi Chieh So Yin Cheng Yi Ho K’o Pen’ı yayınlanmıştır. Bu nüshayı Chang Wen Hu, Ch’ien T’ai Chi’nin düzeltmeli nüshası ile gözden geçirmiş olduğu eski nüshalar ve o zamanlı nüshaları karşılaştırarak derlemiştir.


BİBLİYOGRAFYA
Chavannes, E. Les Memories Historiques de Se-Ma Ts’ien, Leroux, Paris, 1895-1905,

(Shih Chi’nin 1-47. bölümlerinin çevirisi.)
Couling, Samuel, The Encylopaedia Sinica, Oxford University Press, London, 1917.

(Ssu-Ma Ch’ien Bölümü, s. 525)
Hirth, F. ‘‘The Story Of Chang Chien, China’s Pioneer in West Asia.’’ Jaos, 1917, 37,

89. ( Shih Chi’nin 123. bölümünün çevirisi).
Needham, Joseph Science and Civilisation in China. Cambridge University Press, 1965 I.

Cilt s. 76.
Pfizmaier, A.5 ‘‘ Die Geschichte des Reiches U’’, Denkschriften d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien. (Phil, -hist. Klasse), 1857, 8, 123 (Shih Chi’nin 31.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Die Geschichte des Haauses Thai Kung’’, Sitzungsberihte d. Akademie

d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1862, 40, 645. (Shih Chi’nin

32. bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Die Geschichte des Hauses Tscheu Kung’’, Sitzungsberihte d.Akademie

Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1863, 41,90. (Shih

Chi’nin 33. bölümünün çevirisi).
Pfizmaier,A., ‘‘Die Geschichte des Hauses Schao-Kung u Khang-Scho’’, Sitzungsberihte

d. Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse),1863, 41, 435, 454.

(Shih Chi’nin 34-35. bölümlerinin çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Die Geschichte des Fürstenlandes Tsin’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1863, 43, 74. (Shih Chi’nin 39.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Die Geschichte de Fürstenlandes Tzu’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1863, 44, 68. (Shih Chi’nin 40.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘ Ken-Tsien, Koning von Yue, und desen Haus’’, Sitzungsberihte d.

Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1863, 44, 197. (Shih

Chi’nin 41. bölümünün çevirisi).

Pfizmaier, A.,‘‘Geschichte d. Hauses Tschao’’, Denkschtriften d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 9, 45. (Shih Chi’nin 43.

bölümünün çevirisi).

Pfizmaier, A., ‘‘Das Leben des Feldherrn U-Khi’’, Sitzungsberihte d.Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 30, 267 (Shih Chi’nin 65.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Der Landesherr von Schang’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1858, 29, 98. (Shih Chi’nin 68.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Das Rednergesclecht Su’’, Zitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 32, 642. (Shih Chi’nin 69.

bölümünün çevirisi).

Pfizmaier, A., ‘‘Der Redner Tschang I und einige seiner Zeitgenossen’’, Sitzungsberihte

d. Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 33, 525,

566. (Shih Chi’nin 70 ve 71. bölümlerinin çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Wei Jen, Furst von Jang’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 30, 155. (Shih Chi’nin 72.

bölümünün çevirisi ).
Pfizmaier, A., ‘‘Zur Geschihte von Entasatzes von Han Tan’’, Sitzungsberihte d.

Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 31,65, 87, 104,

120. (Shih Chi’nin 75, 76, 78, 83. bölümlerinin çevirileri).
Pfizmaier, A., ‘‘Das Leben des Prinzen Wu Ki von Wei’’, Sitzungsberihte d.

Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1858, 28,171. (Shih

Chi’nin 77. bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Das Lebenn Redners Fan Hoei’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 30, 227, (Shih Chi’nin 80.

bölümünün çevirisi).


Pfizmaier, A., ‘‘ Die Feldherren des Reiches Tschao’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1859, 31, 120, 311. (Shih Chi’nin

83. ve 87. bölümlerinin çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘ Das Ende Mung Tien’s’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 32, 134. (Shih Chi’nin 88.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘ Die Genossen des Konigs Tschin Sching’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 32, 333 (Shih Chi’nin 89.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘ Die Nachkommen der Könige von Wi, Tsi’’, Sitzungsberihte d. Akademie

d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 32, 529, 533, 542, 551, 562,

567. (Shih Chi’nin 90, 93, 94 ve 97. bölümlerinin çevirileri).


Pfizmaier, A., ‘‘Die Feldherren Han Sin, Peng Yue, und King Pu’’, Sitzungsberihte d.

Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1860, 34, 371, 411,

418. (Shih Chi’nin 90, 91, 92 bölümlerinin çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Der Abfall de Königs Pi von U’’, Sitzungsberihte d. Akademie d.

Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1861, 36, 17. (Shih Chi’nin 106.

bölümünün çevirisi).
Pfizmaier, A., ‘‘Sse-Ma Ki-Tschü, der Wahrsager von Tschang-ngan’’, Sitzungsberihte

  1. Akademie d. Wissenschaften, Wien (Phil. –hist. Klasse), 1861, 37, 408.

(Shih Chi’nin 127. bölümünün çevirisi).
Swann, Nancy L., Food and Money in Ancient China, Princeton University Press,

Princeton, 1950 (Shih Chi’nin 129. bölümünün çevirisini de içermektedir.)
Ssu-ma Ch’ien Shih Chi, Huang Yeh Shu Chü, Taiwan, Taipei, 1972.
Ssu-ma Ch’ien Shih Chi, Chung Hua Shü Chü, Pekin 1975.
Watson, B. Ssu-Ma Ch’ien-Grand Historian of China, Colombia University Pres, 1958.
Watson, B. Records of the Grand Historian of China, Colombia University Pres, 1961, 2.

cilt (Shih Chi’nin 7-12, 16-20, 28-30, 48-59, 84, 89-104, 106-125, 127, 129.

bölümlerinin çevirisi).
Wu Khang Les Trios Politiques du Tchouen Tsieon interpretees par Ton Txhong-chou

d’apres les principes de l’ecole de Kong-Yang. Leroux, Paris, 1932. (İçinde

Shih Chi’nin 121. bölümünün çevirisi bulunmaktadır).


1 Bu kent, bu gün Shan Hsi Eyaleti’nde bulunan Han Ch’eng’dır.

2 Chung Shu Ling, sürekli olarak imparatorun yanında bulunan sekreter demektir. T’ai Shu Ling’den daha düşük bir görev değildir.

3 Ssu-ma Ch’ien’in ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. M.Ö. 91 yılında Jen Shao Ch’ing adındaki arkadaşına yazdığı mektuptan bir, iki yıl sonra, ya da üç, dört yıl sonra öldüğü ileri sürülmektedir. (Shih Chi, Huang Yeh Shu Chü, Taiwan,Taipei, 1972, s. 1.)

4 Shih Chi; T’ai Shih Kung, T’ai Shih Kung Chi, T’ai Shih Kung Chuan adlarıyla da bilinmektedir.

5 Pfizmaier’in çevirilerinde bazı yanlışlıklar bulunmaktadır. Bu nedenle, asıl metninle karşılaştırmadan kullanmak tehlikelidir. Bk. Joseph Needham, Science and Civilisation in China, Cambiridge University Press, 1965, c. 1, s. 7.

Share ing jaringan sosial


Similar:

Ankara üNİversitesi Dİl ve tarih-coğrafya faküLtesi

Ankara üNİversitesi

SÜleyman demirel üNİversitesi orman faküLtesi orman mühendiSLİĞİ BÖLÜMÜ

* “Tarih yâ da Tarih Çağları ne zaman başlamıştır?” gibi bir soruya nasıl cevap verebiliriz?

Explosion vor us-botschaft in Ankara

Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları No : 122

İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü-Vezneciler

Develi Lisesi Coğrafya Dersi Konu Değerlendirme Testi

Horasan anadolu lisesi 12c sinifi seçmeli coğrafya

T. C. BalikesiR ÜNİversitesi erdek meslek yüksekokulu yerel yönetimler programi

Astronomi


Nalika Nyalin materi nyedhiyani link © 2000-2017
kontak
a.kabeh-ngerti.com
.. Home